Myśli i potrzeba
Coraz częstsze myślenie o substancji lub zachowaniu, planowanie kolejnej okazji i trudność w skierowaniu uwagi na inne sprawy.
Co leczymy
Uzależnienia i zachowania kompulsywne
Alkohol, substancje psychoaktywne, hazard, gry lub inne powtarzające się zachowania mogą z czasem zacząć zajmować coraz więcej miejsca w życiu. Problem nie zawsze polega wyłącznie na częstotliwości. Ważne jest także to, czy coraz trudniej zachować kontrolę, czy zachowanie jest kontynuowane mimo szkód oraz czy wpływa na zdrowie, relacje, pracę lub codzienne funkcjonowanie. W Centrum Refleksja w Krakowie pomagamy osobom zmagającym się z uzależnieniami oraz zachowaniami o charakterze kompulsywnym.
Utrata kontroli
Ważnym sygnałem jest poczucie,
że coraz trudniej ograniczyć zachowanie
mimo wcześniejszych postanowień.
Konsekwencje w życiu
Problem może wpływać na zdrowie,
finanse, relacje, pracę, naukę
i inne ważne obszary.
Bez konieczności stawiania sobie diagnozy
Możesz zgłosić się również wtedy,
gdy dopiero zastanawiasz się,
czy dane zachowanie stało się problemem.
Sygnały ostrzegawcze
Problem może rozwijać się stopniowo
Granica między używaniem, nawykiem i problemem wymagającym leczenia nie zawsze jest oczywista. Szczególnie ważne są zmiany w kontroli, priorytetach, konsekwencjach i codziennym funkcjonowaniu.
Emocje
Napięcie, drażliwość, lęk, wstyd, poczucie winy albo używanie określonego zachowania do regulowania trudnych emocji.
Kontrola
Trudność w ograniczeniu ilości, czasu lub częstotliwości, powtarzające się nieudane próby zmiany oraz wracanie do zachowania mimo postanowień.
Konsekwencje
Problemy w relacjach, pracy, nauce lub finansach, pogorszenie zdrowia, zaniedbywanie obowiązków albo rezygnowanie z innych aktywności.
Obszary pomocy
Uzależnienia mogą dotyczyć zarówno substancji, jak i niektórych zachowań
Nie wszystkie zachowania, które potocznie nazywa się uzależnieniem, są osobnymi rozpoznaniami klinicznymi. Podczas konsultacji ważniejszy od etykiety jest konkretny wzorzec zachowania i jego wpływ na życie.
Problematyczne używanie alkoholu i uzależnienie
Problem może obejmować stopniową utratę kontroli nad ilością lub częstotliwością picia, coraz większe znaczenie alkoholu oraz kontynuowanie picia mimo szkód. Powodem do konsultacji może być również sytuacja, w której alkohol staje się podstawowym sposobem radzenia sobie z napięciem, samotnością lub trudnymi emocjami.
Używanie substancji psychoaktywnych
Trudności mogą dotyczyć między innymi leków używanych niezgodnie z zaleceniami, konopi, stymulantów, opioidów lub innych substancji psychoaktywnych. Znaczenie ma nie tylko rodzaj substancji, ale sposób jej używania, utrata kontroli i wynikające z tego konsekwencje.
Hazard i zakłady
Problem może rozwijać się wtedy, gdy coraz trudniej kontrolować granie, hazard zaczyna mieć pierwszeństwo przed innymi obszarami życia, a osoba kontynuuje go mimo strat finansowych, konfliktów i innych negatywnych konsekwencji.
Problematyczne granie i gaming disorder
Intensywne granie samo w sobie nie oznacza zaburzenia. Problemem może stać się sytuacja, gdy trudno kontrolować czas i częstotliwość grania, gry uzyskują pierwszeństwo przed innymi aktywnościami, a wzorzec trwa mimo szkód w relacjach, nauce, pracy lub zdrowiu.
Kompulsywne zachowania seksualne
Powtarzające się zachowania seksualne mogą stać się źródłem poważnego cierpienia, gdy osoba przez dłuższy czas nie potrafi kontrolować silnych impulsów, zachowania zajmują centralne miejsce w życiu i są kontynuowane mimo negatywnych konsekwencji. Nie należy utożsamiać tego automatycznie z wysokim libido.
Więcej o seksualności i trudnościach seksualnych →Problematyczne korzystanie z internetu, mediów społecznościowych i innych aktywności
Nie każde intensywne korzystanie z internetu, zakupów, telefonu czy innych aktywności stanowi odrębne zaburzenie uzależnieniowe. Może jednak stać się ważnym tematem terapii, jeśli zachowanie wymyka się spod kontroli, służy przede wszystkim regulowaniu emocji i zaczyna powodować realne szkody.
Możesz zacząć od konsultacji
Nie musisz najpierw udowodnić, że jesteś „naprawdę uzależniony”
Jeśli zaczynasz zastanawiać się, czy alkohol, substancja lub określone zachowanie przejmuje zbyt dużą kontrolę nad Twoim życiem, samo to może być dobrym powodem do rozmowy ze specjalistą.
Kiedy szukać pomocy
Nie trzeba czekać, aż konsekwencje staną się skrajne
Pomoc może być potrzebna również na wcześniejszym etapie, gdy dopiero zauważasz utratę kontroli albo coraz większe znaczenie określonego zachowania.
wielokrotnie próbujesz ograniczyć zachowanie,
ale nie udaje Ci się utrzymać zmiany
z czasem potrzebujesz coraz więcej czasu,
pieniędzy lub zaangażowania
w daną aktywność
ukrywasz skalę zachowania
przed partnerem, rodziną lub innymi osobami
przez problem pogarszają się relacje,
praca, nauka, finanse lub stan zdrowia
mimo widocznych konsekwencji
trudno Ci zatrzymać lub ograniczyć zachowanie
substancja lub zachowanie stały się
głównym sposobem radzenia sobie
z napięciem, samotnością lub trudnymi emocjami
Pomoc w Refleksji
Jak może wyglądać psychoterapia uzależnienia?
Sama próba powstrzymania zachowania nie zawsze odpowiada na pytanie, dlaczego tak trudno z niego zrezygnować. W terapii ważne jest również rozumienie funkcji, jaką używanie substancji lub określone zachowanie pełni w życiu konkretnej osoby.
Pracujemy nad zachowaniem, ale również nad tym, co prowadzi do jego powtarzania
W Refleksji psychoterapia jest prowadzona przede wszystkim w podejściu psychodynamicznym. Praca może obejmować między innymi regulowanie emocji, relacje, sposoby radzenia sobie z napięciem, impulsywność, doświadczenia straty, samoocenę i powtarzające się wzorce, które sprzyjają nawrotom problemowego zachowania.
W zależności od rodzaju i nasilenia uzależnienia psychoterapia może być jednym z elementów szerszego leczenia. W części sytuacji potrzebna jest również konsultacja psychiatryczna, opieka lekarska lub leczenie prowadzone we współpracy z innymi specjalistami.
Psychoterapia
Pomaga przyglądać się mechanizmom podtrzymującym zachowanie, emocjom, relacjom oraz sytuacjom zwiększającym ryzyko nawrotu.
Konsultacja psychiatryczna
Może być szczególnie ważna, gdy współwystępują depresja, silny lęk, zaburzenia snu, impulsywność lub inne trudności psychiczne.
Opieka medyczna
Przy niektórych uzależnieniach od substancji bezpieczne leczenie może wymagać oceny lekarskiej i odpowiedniego postępowania medycznego.
Pierwsza konsultacja
Zaczynamy od zrozumienia wzorca, nie od oceniania
Pierwsze spotkania służą ocenie, jak wygląda problem, jakie ma konsekwencje i jakiej formy leczenia dana osoba aktualnie potrzebuje.
Opisujesz aktualną sytuację
Rozmawiacie o substancji lub zachowaniu, częstotliwości, próbach ograniczenia i tym, co obecnie budzi największy niepokój.
Oceniamy konsekwencje
Ważny jest wpływ problemu na relacje, pracę, zdrowie, finanse i inne obszary codziennego życia.
Patrzymy na szerszy kontekst
Specjalista bierze pod uwagę emocje, relacje, historię problemu oraz inne trudności psychiczne, które mogą współwystępować.
Ustalamy dalszy kierunek
Na tej podstawie można określić, czy właściwa będzie psychoterapia, konsultacja psychiatryczna, opieka medyczna lub połączenie kilku form leczenia.
Formy pomocy
Gdzie możesz zacząć?
Jeśli nie wiesz, jaka forma pomocy będzie odpowiednia, możesz zacząć od konsultacji i wspólnie ustalić dalszy kierunek.
Psychoterapia indywidualna
Praca nad mechanizmami uzależnienia,
emocjami, relacjami
i powtarzającymi się wzorcami funkcjonowania.
Sprawdź psychoterapię indywidualną →
Konsultacja psychiatryczna
Ocena psychiatryczna
i współwystępujących trudności
oraz możliwość omówienia
dalszego leczenia.
Sprawdź konsultacje psychiatryczne →
Konsultacje diagnostyczne
Pomoc w określeniu charakteru problemu
i dobraniu właściwego
dalszego kierunku pomocy.
Sprawdź konsultacje diagnostyczne →
Ważne rozróżnienie
Nie każde kompulsywne zachowanie jest uzależnieniem
W codziennym języku określenie „uzależnienie” bywa stosowane do bardzo wielu zachowań. W klasyfikacjach klinicznych zakres tego pojęcia jest węższy. Na przykład hazard i gaming mogą być rozpoznawane jako zaburzenia związane z zachowaniami uzależniającymi.
Inne powtarzające się zachowania mogą należeć do odmiennych grup problemów albo w ogóle nie stanowić osobnego rozpoznania. Dlatego podczas konsultacji nie zakładamy diagnozy na podstawie samej etykiety, lecz przyglądamy się kontroli, funkcji zachowania i jego konsekwencjom.
FAQ
Najczęstsze pytania o uzależnienia i zachowania kompulsywne
Skąd mam wiedzieć, czy to już uzależnienie?
Nie trzeba samodzielnie stawiać sobie diagnozy.
Ważnymi sygnałami są między innymi
coraz mniejsza kontrola,
rosnące znaczenie substancji lub zachowania
oraz kontynuowanie go mimo widocznych szkód.
Jeśli zastanawiasz się,
czy problem przekroczył bezpieczną granicę,
konsultacja może pomóc to ocenić.
Czy trzeba całkowicie stracić kontrolę, żeby zgłosić się po pomoc?
Nie. Warto zgłosić się również wcześniej,
kiedy zauważasz stopniową zmianę zachowania,
coraz częstsze używanie,
trudność z ograniczeniem
albo pierwsze negatywne konsekwencje.
Czy można być uzależnionym od gier?
Tak, w ICD-11 istnieje rozpoznanie gaming disorder.
Nie oznacza to jednak,
że intensywne granie samo w sobie jest zaburzeniem.
Problem wymaga między innymi
istotnego zaburzenia kontroli nad graniem,
nadawania mu coraz większego priorytetu
i kontynuowania mimo negatywnych konsekwencji.
Czy kompulsywne zachowania seksualne są tym samym co „uzależnienie od seksu”?
Nie są to terminy w pełni równoważne.
W ICD-11 funkcjonuje rozpoznanie
kompulsywnego zaburzenia zachowań seksualnych,
które należy do zaburzeń kontroli impulsów,
a nie do grupy zaburzeń
związanych z zachowaniami uzależniającymi.
Czy przy uzależnieniu wystarczy sama psychoterapia?
To zależy od rodzaju i nasilenia problemu.
W części przypadków psychoterapia
może być główną formą pomocy,
ale przy uzależnieniach od substancji
potrzebna może być również
opieka psychiatryczna lub medyczna.
Czy mogę przyjść, jeśli jeszcze nie jestem pewien, czy chcę całkowicie zrezygnować z zachowania?
Tak. Konsultacja może być miejscem,
w którym najpierw przyjrzysz się
obecnej sytuacji, konsekwencjom,
własnym wątpliwościom
i temu, jakiej zmiany rzeczywiście potrzebujesz.
Przy uzależnieniach od substancji
stan fizyczny może wymagać oceny medycznej.
Niektóre objawy związane z zatruciem,
odstawieniem lub nagłym pogorszeniem stanu zdrowia
wymagają pilnej pomocy.
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia
zadzwoń pod numer 112 lub 999
albo zgłoś się do najbliższego SOR.
Nie trzeba czekać, aż problem przejmie całe życie
Jeśli alkohol, substancja, hazard, granie lub inne powtarzające się zachowanie zaczyna być coraz trudniejsze do kontrolowania, możesz zacząć od konsultacji.