Zaburzenia osobowości

Obszary funkcjonowania

Zaburzenia osobowości mogą wpływać na wiele obszarów jednocześnie

Nie chodzi o pojedynczą cechę ani jedno zachowanie. Trudności związane z osobowością mają zwykle szerszy i bardziej trwały charakter oraz wpływają na sposób przeżywania siebie, emocji, decyzji i kontaktu z innymi.

Poczucie siebie

Niestabilna albo bardzo krucha samoocena, trudność w określeniu własnych potrzeb, celów i granic lub poczucie niespójności własnej tożsamości.

Emocje

Silne wahania emocjonalne, trudność w uspokajaniu się, intensywna złość, lęk, wstyd, poczucie pustki albo odcinanie się od uczuć.

Sposób działania

Impulsywne decyzje, trudność w przewidywaniu konsekwencji, nadmierna kontrola, perfekcjonizm, unikanie albo inne sztywne sposoby reagowania.

Relacje

Trudność w zaufaniu i bliskości, silny lęk przed odrzuceniem, zależność, wycofanie albo powtarzające się konflikty i niestabilność relacji.

Najczęstsze wzorce

Trudności osobowościowe mogą przyjmować bardzo różne formy

Współczesna diagnoza zaburzeń osobowości koncentruje się przede wszystkim na nasileniu trudności w funkcjonowaniu oraz na dominujących cechach osobowości, a nie tylko na przypisaniu osoby do jednego typu.

Borderline

Wzorzec borderline

Trudności mogą obejmować dużą niestabilność emocjonalną, silną wrażliwość na odrzucenie, zmienny obraz siebie, intensywne i niestabilne relacje, impulsywność oraz poczucie pustki. Nasilenie poszczególnych trudności może być bardzo różne u różnych osób.

Samoocena

Cechy narcystyczne i trudności z poczuciem własnej wartości

Trudności mogą wiązać się z dużą zależnością samooceny od uznania innych, silną wrażliwością na krytykę, potrzebą wyjątkowości lub sukcesu, a także uczuciem wstydu, upokorzenia i wewnętrznej niepewności.

Kontrola

Sztywność, perfekcjonizm i cechy anankastyczne

U części osób dominują bardzo wysokie wymagania wobec siebie, potrzeba kontroli i porządku, trudność w tolerowaniu błędów oraz sztywne zasady dotyczące tego, jak powinny wyglądać działania i relacje.

Wycofanie

Dystans, wycofanie i trudność w bliskości

Trudność może przejawiać się ograniczaniem kontaktów, dystansem emocjonalnym, trudnością w wyrażaniu uczuć albo unikaniem bliskości i zależności od innych osób.

Impulsywność

Trudność w kontrolowaniu impulsów

Niektóre osoby reagują bardzo szybko, pod wpływem aktualnych emocji, zanim zdążą ocenić konsekwencje. Może to prowadzić do ryzykownych decyzji, konfliktów, gwałtownych zmian i późniejszego poczucia żalu lub wstydu.

Powtarzalność

Utrwalone wzorce funkcjonowania

Czasem trudno wskazać jeden dominujący problem. Osoba zauważa raczej, że mimo zmiany pracy, partnera czy otoczenia podobne trudności emocjonalne, konflikty i sposoby reagowania stale pojawiają się ponownie.

Możesz zacząć od konsultacji

Nie musisz wiedzieć, czy masz zaburzenie osobowości

Powodem zgłoszenia mogą być trudności z emocjami, poczuciem siebie, impulsywnością, kontrolą albo powtarzającymi się problemami w życiu. Konsultacja służy zrozumieniu szerszego sposobu funkcjonowania, a nie dopasowaniu osoby do jednej etykiety.

Umów konsultację Napisz do nas

Kiedy szukać pomocy

Warto zgłosić się, gdy utrwalone sposoby funkcjonowania zaczynają prowadzić do cierpienia

Nie trzeba mieć formalnej diagnozy. Powodem do konsultacji może być samo poczucie, że mimo kolejnych prób zmiany te same problemy stale wracają.

trudno utrzymać stabilne poczucie własnej wartości i spójny obraz siebie

emocje są bardzo intensywne albo trudno je rozpoznawać i regulować

impulsywne działania regularnie prowadzą do problemów lub żalu

potrzeba kontroli, perfekcjonizm albo sztywność utrudniają codzienne życie

podobne konflikty lub kryzysy pojawiają się w kolejnych relacjach

podobne problemy powtarzają się w pracy, związkach, rodzinie albo innych ważnych obszarach życia

Pomoc w Refleksji

Jak wygląda psychoterapia zaburzeń osobowości?

Psychoterapia zaburzeń osobowości zazwyczaj nie koncentruje się wyłącznie na pojedynczym objawie. Celem jest stopniowe rozumienie i zmiana bardziej utrwalonych sposobów przeżywania i funkcjonowania.

W terapii przyglądamy się temu, jak przeżywasz siebie, emocje i innych ludzi

W Refleksji pracujemy przede wszystkim w podejściu psychodynamicznym. Psychoterapia może pomagać rozumieć wewnętrzne konflikty, sposoby regulowania emocji, mechanizmy obronne, obraz siebie oraz powtarzające się sposoby reagowania.

W terapii ważne mogą być także wzorce pojawiające się w relacji z terapeutą. Dzięki temu możliwe jest nie tylko rozmawianie o problemach, ale również obserwowanie i rozumienie sposobu funkcjonowania w bezpośrednim kontakcie.

Psychoterapia psychodynamiczna

Pomaga przyglądać się emocjom, konfliktom wewnętrznym, mechanizmom obronnym i utrwalonym wzorcom funkcjonowania.

Psychoterapia TFP

Terapia skoncentrowana na przeniesieniu jest formą psychoterapii psychodynamicznej wykorzystywaną szczególnie w pracy z bardziej nasilonymi zaburzeniami osobowości, w tym ze wzorcem borderline.

Konsultacja psychiatryczna

Może być wskazana, gdy współwystępują depresja, silny lęk, problemy ze snem albo inne nasilone objawy wymagające oceny lekarskiej.

Pierwsza konsultacja

Diagnoza osobowości wymaga spojrzenia na szerszy sposób funkcjonowania

Pojedyncza cecha, trudny okres lub konflikt nie wystarczają do rozpoznania zaburzenia osobowości. Potrzebne jest spojrzenie na szerszy i utrwalony sposób funkcjonowania.

Opisujesz obecne trudności

Punktem wyjścia mogą być emocje, samoocena, impulsywność, perfekcjonizm, relacje albo powtarzający się kryzys.

Patrzymy na ich historię

Specjalista pyta, od kiedy pojawiają się trudności i czy podobne wzorce były obecne również wcześniej.

Oceniamy sposób funkcjonowania

Ważne są między innymi poczucie siebie, regulacja emocji, sposób reagowania oraz funkcjonowanie w relacjach.

Ustalamy dalszy kierunek

Na tej podstawie można określić, czy wskazana jest psychoterapia i jaka forma pracy będzie odpowiednia.

Formy pomocy

Gdzie możesz zacząć?

Pierwszym krokiem może być konsultacja psychoterapeutyczna lub diagnostyczna, która pozwala lepiej zrozumieć charakter i nasilenie trudności.

Psychoterapia indywidualna Psychoterapia psychodynamiczna oraz praca nad utrwalonymi wzorcami funkcjonowania osobowości. Sprawdź psychoterapię indywidualną → Sesje diagnostyczne Pogłębiona ocena trudności i sposobu funkcjonowania oraz pomoc w określeniu dalszego kierunku leczenia. Sprawdź sesje diagnostyczne → Konsultacja psychiatryczna Ocena lekarska, gdy zaburzeniom osobowości towarzyszą inne objawy wymagające diagnostyki psychiatrycznej. Sprawdź konsultacje psychiatryczne →

Współczesne rozumienie

Diagnoza nie polega tylko na przypisaniu osoby do jednego „typu”

Współczesne podejście pozwala opisać zarówno nasilenie trudności, jak i dominujące cechy osobowości.

Nasilenie

Jak bardzo trudności wpływają na funkcjonowanie?

W ICD-11 zaburzenie osobowości może być określane jako łagodne, umiarkowane lub ciężkie. Znaczenie ma przede wszystkim stopień zaburzenia funkcjonowania siebie i relacji z innymi oraz wpływ trudności na codzienne życie.

Dominujące cechy

Różne osoby mogą mieć bardzo różny profil trudności

Diagnoza może uwzględniać dominujące domeny cech, takie jak negatywna emocjonalność, wycofanie, dysocjalność, rozhamowanie i anankastia. U konkretnej osoby może występować więcej niż jedna z tych cech.

Borderline

Wzorzec borderline może być opisany dodatkowo

ICD-11 umożliwia dodatkowe określenie wzorca borderline. Nie oznacza to jednak, że diagnozę można postawić na podstawie pojedynczego objawu lub internetowej listy cech.

Trudność osobowościowa

Nie każda trudność oznacza zaburzenie osobowości

Osoba może mieć wyraźne cechy lub trudności związane z osobowością, które wpływają na część jej życia, ale nie osiągają nasilenia wymaganego do rozpoznania zaburzenia osobowości. Dlatego potrzebna jest szersza ocena kliniczna.

Czytaj dalej

Więcej o psychoterapii TFP

Jeśli chcesz lepiej zrozumieć jedną z metod wykorzystywanych w pracy z zaburzeniami osobowości, możesz przeczytać materiały Refleksji dotyczące psychoterapii skoncentrowanej na przeniesieniu.

Terapia Skoncentrowana na Przeniesieniu (TFP) – cz. I Jak TFP leczy zaburzenia osobowości?

FAQ

Najczęstsze pytania o zaburzenia osobowości

Czy trudne cechy charakteru oznaczają zaburzenie osobowości?

Nie. Każdy człowiek ma indywidualne cechy osobowości. O zaburzeniu mówi się wtedy, gdy utrwalony sposób funkcjonowania jest na tyle nasilony, że powoduje znaczące trudności w funkcjonowaniu siebie, relacjach lub innych ważnych obszarach życia.

Czy można mieć trudności osobowościowe bez zaburzenia osobowości?

Tak. Cechy lub wzorce związane z osobowością mogą powodować pewne trudności, ale nie zawsze są na tyle nasilone i rozległe, żeby spełniać kryteria zaburzenia osobowości. Dlatego diagnoza wymaga szerszego spojrzenia na sposób funkcjonowania.

Czy zaburzenia osobowości można leczyć?

Psychoterapia może pomagać w zmianie sposobu przeżywania siebie, regulowania emocji, reagowania oraz budowania relacji. Ponieważ chodzi zwykle o utrwalone wzorce, praca często ma regularny i dłuższy charakter.

Czym jest borderline?

Borderline opisuje wzorzec trudności, który może obejmować niestabilność emocjonalną, trudności w obrazie siebie, impulsywność, intensywne i niestabilne relacje oraz dużą wrażliwość na odrzucenie. W ICD-11 wzorzec borderline może być określany jako dodatkowy kwalifikator przy diagnozie zaburzenia osobowości. Rozpoznanie wymaga pełnej oceny klinicznej.

Czy narcyzm oznacza zaburzenie osobowości?

Nie. Cechy narcystyczne mogą występować w różnym nasileniu również u osób, które nie mają zaburzenia osobowości. Znaczenie ma ich trwałość, nasilenie oraz wpływ na sposób przeżywania siebie, innych ludzi i codzienne funkcjonowanie.

Na czym polega terapia TFP?

TFP, czyli psychoterapia skoncentrowana na przeniesieniu, jest formą psychoterapii psychodynamicznej wykorzystywaną szczególnie w pracy z zaburzeniami osobowości. Ważnym obszarem terapii jest sposób, w jaki pacjent przeżywa siebie i innych oraz jak te wzorce pojawiają się również w relacji z terapeutą.

Czy muszę mieć diagnozę przed rozpoczęciem terapii?

Nie. Możesz zgłosić się z opisem problemów, które obserwujesz u siebie. Konsultacje służą właśnie temu, żeby lepiej zrozumieć charakter trudności i zaplanować dalszą pomoc.

Treści na tej stronie mają charakter informacyjny i nie służą do samodzielnego diagnozowania zaburzeń osobowości. Rozpoznanie wymaga indywidualnej i szerszej oceny klinicznej.

Utrwalone wzorce funkcjonowania mogą się zmieniać

Jeśli sposób przeżywania siebie, emocji albo reagowania stale prowadzi do podobnych trudności, możesz zacząć od konsultacji i wspólnie przyjrzeć się temu, co się powtarza.

Umów konsultację Zadzwoń: 510 977 663