Myśli
Intensywne myślenie o jedzeniu, kaloriach, wadze i wyglądzie, porównywanie się z innymi albo sztywne zasady dotyczące tego, co i kiedy wolno zjeść.
Co leczymy
Zaburzenia odżywiania i obraz ciała
Trudności związane z jedzeniem nie zawsze są widoczne na pierwszy rzut oka. Mogą obejmować restrykcyjne jedzenie, napady objadania się, prowokowanie wymiotów, silną potrzebę kontrolowania masy ciała, intensywny lęk przed przytyciem albo poczucie, że wygląd zaczyna decydować o własnej wartości. W Centrum Refleksja w Krakowie pomagamy osobom doświadczającym zaburzeń odżywiania oraz trudności związanych z obrazem własnego ciała.
Relacja z jedzeniem
Problem może dotyczyć restrykcji, napadów,
kompensowania albo sztywnych reguł dotyczących jedzenia.
Obraz ciała i samoocena
Trudności mogą wiązać się z wyglądem,
masą ciała i sposobem przeżywania siebie.
Psychika i zdrowie fizyczne
Zaburzenia odżywiania mogą wymagać równoległego
uwzględnienia stanu psychicznego i somatycznego.
Możliwe objawy
Zaburzenia odżywiania dotyczą nie tylko samego jedzenia
Trudności mogą wpływać na myślenie, emocje, funkcjonowanie organizmu, relacje i codzienne zachowania. U różnych osób ich obraz może wyglądać bardzo odmiennie.
Emocje
Wstyd, poczucie winy, lęk przed przytyciem, napięcie wokół posiłków, poczucie utraty kontroli lub silna zależność samooceny od wyglądu.
Zachowania
Ograniczanie jedzenia, napady objadania się, prowokowanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających, częste ważenie się lub kompulsywne ćwiczenia.
Ciało i funkcjonowanie
Osłabienie, problemy ze snem lub koncentracją, dolegliwości ze strony organizmu, wycofanie społeczne albo podporządkowywanie planu dnia jedzeniu i ćwiczeniom.
Najczęstsze trudności
Zaburzenia odżywiania mogą przyjmować różne formy
Poniższe opisy mają pomóc zorientować się w najczęstszych problemach. Diagnoza nie powinna jednak opierać się wyłącznie na pojedynczym zachowaniu, masie ciała czy internetowym teście.
Anoreksja i restrykcyjne wzorce jedzenia
Anoreksja może wiązać się z istotnym ograniczaniem jedzenia, silnym znaczeniem przypisywanym masie lub kształtowi ciała oraz zachowaniami mającymi zapobiegać przybieraniu na wadze. Problem może stopniowo wpływać zarówno na psychikę, jak i na funkcjonowanie organizmu.
Bulimia
Bulimia wiąże się z powtarzającymi się epizodami objadania się, którym towarzyszy poczucie utraty kontroli, a następnie zachowania mające przeciwdziałać przyrostowi masy ciała, na przykład prowokowanie wymiotów, głodzenie się lub inne formy kompensowania.
Napadowe objadanie się
Napady objadania się polegają na powtarzających się epizodach spożywania dużej ilości jedzenia z poczuciem utraty kontroli. Mogą wiązać się z jedzeniem mimo braku głodu, ukrywaniem zachowania, silnym wstydem i cierpieniem po epizodzie.
Trudności z obrazem ciała
Wygląd i masa ciała mogą zajmować nieproporcjonalnie dużą część uwagi, wpływać na samoocenę, relacje i decyzje dotyczące codziennego życia. Czasem pojawia się ciągłe porównywanie, sprawdzanie wyglądu albo przeciwnie — unikanie luster, zdjęć i sytuacji społecznych.
Sztywne zasady, rytuały i lęk wokół jedzenia
Nie każda trudność mieści się od razu w jednym typowym obrazie zaburzenia. Problemem mogą być również coraz bardziej restrykcyjne reguły dotyczące produktów, pór posiłków, przygotowywania jedzenia, liczenia kalorii lub konieczności „zasłużenia” na posiłek.
Kompulsywne ćwiczenia i kontrolowanie sylwetki
Aktywność fizyczna może przestać służyć zdrowiu i stać się sposobem redukowania poczucia winy, kontrolowania masy ciała albo radzenia sobie z lękiem. Trudność może pojawiać się wtedy, gdy odpoczynek wywołuje silne napięcie lub ćwiczenia są kontynuowane mimo wyczerpania.
Możesz zacząć od rozmowy
Nie musisz wiedzieć, czy Twoja relacja z jedzeniem jest „wystarczająco zła”
Jeśli jedzenie, wygląd lub kontrolowanie masy ciała zaczynają zajmować dużo miejsca w Twoich myślach albo wpływać na codzienne życie, możesz zacząć od konsultacji. Nie trzeba czekać na skrajne nasilenie objawów.
Kiedy szukać pomocy
Warto zgłosić się, gdy jedzenie i wygląd zaczynają ograniczać życie
Zaburzenia odżywiania mogą rozwijać się stopniowo. Im wcześniej problem zostanie zauważony i oceniony, tym szybciej można ustalić odpowiedni sposób pomocy.
jedzenie, kalorie, masa ciała lub wygląd
zajmują dużą część codziennych myśli
coraz więcej produktów lub posiłków
zaczynasz ograniczać albo całkowicie eliminować
pojawiają się napady objadania się
lub poczucie utraty kontroli nad jedzeniem
po posiłkach pojawia się silne poczucie winy
lub potrzeba kompensowania jedzenia
relacje, spotkania lub codzienne plany
są podporządkowywane jedzeniu,
sylwetce albo ćwiczeniom
zauważasz pogorszenie samopoczucia fizycznego,
energii, koncentracji lub ogólnego funkcjonowania
Pomoc w Refleksji
Jak może wyglądać pomoc przy zaburzeniach odżywiania?
Zaburzenia odżywiania dotyczą zarówno psychiki, jak i zdrowia fizycznego. Dlatego sposób pomocy powinien być dostosowany do rodzaju trudności, ich nasilenia oraz aktualnego stanu zdrowia.
Psychoterapia pomaga rozumieć funkcję, jaką jedzenie i kontrola ciała pełnią w życiu
W Refleksji psychoterapia jest prowadzona przede wszystkim w podejściu psychodynamicznym. Praca może obejmować relację z własnym ciałem, samoocenę, emocje, potrzebę kontroli, relacje z innymi oraz konflikty, które mogą ujawniać się poprzez jedzenie i zachowania związane z masą ciała.
Przy zaburzeniach odżywiania sama psychoterapia nie zawsze jest wystarczającą formą opieki. W zależności od nasilenia problemu potrzebna może być również ocena psychiatryczna, kontrola stanu somatycznego oraz odpowiednio dobrane wsparcie żywieniowe.
Psychoterapia
Może pomagać rozumieć emocjonalne i relacyjne znaczenie objawów, pracować nad samooceną, obrazem ciała oraz powtarzającymi się wzorcami związanymi z kontrolą.
Ocena psychiatryczna i medyczna
Jest szczególnie ważna, gdy zaburzenia odżywiania wpływają na stan fizyczny, występuje znaczne osłabienie albo współwystępują inne nasilone objawy psychiczne.
Koordynacja pomocy
W bardziej złożonych przypadkach leczenie może wymagać współpracy kilku specjalistów i równoległego monitorowania zdrowia psychicznego oraz fizycznego.
Pierwsza konsultacja
Nie musisz najpierw udowodnić, że problem jest poważny
Pierwsze spotkania służą zrozumieniu, jak wygląda Twoja relacja z jedzeniem i ciałem, jak długo trwają trudności i jak wpływają na codzienne życie oraz zdrowie.
Opisujesz aktualne trudności
Możesz opowiedzieć o jedzeniu, kontroli masy ciała, napadach, restrykcjach, ćwiczeniach, obrazie ciała i emocjach związanych z posiłkami.
Patrzymy na szerszy kontekst
Ważne są także relacje, samoocena, historia trudności, stres oraz inne problemy psychiczne, które mogą współwystępować.
Uwzględniamy zdrowie fizyczne
Specjalista ocenia, czy oprócz psychoterapii potrzebna jest również konsultacja lekarska, psychiatryczna lub inna specjalistyczna opieka.
Ustalamy dalszy kierunek
Na podstawie konsultacji można określić, jaka forma pomocy jest bezpieczna i najbardziej adekwatna do aktualnej sytuacji.
Formy pomocy
Gdzie możesz zacząć?
Pierwszym krokiem może być konsultacja, podczas której wspólnie można ocenić charakter trudności oraz potrzebny zakres dalszej opieki.
Psychoterapia indywidualna
Praca nad relacją z jedzeniem i ciałem,
emocjami, samooceną,
potrzebą kontroli i szerszym sposobem funkcjonowania.
Sprawdź psychoterapię indywidualną →
Konsultacja psychiatryczna
Ocena stanu psychicznego,
współwystępujących trudności
oraz potrzeby dodatkowego leczenia.
Sprawdź konsultacje psychiatryczne →
Konsultacje diagnostyczne
Pomoc w rozpoznaniu charakteru trudności
i określeniu odpowiedniego
dalszego kierunku leczenia.
Sprawdź konsultacje diagnostyczne →
Ważne
Zaburzenia odżywiania nie mają jednego wyglądu
Nie można wiarygodnie ocenić, czy ktoś doświadcza zaburzenia odżywiania wyłącznie na podstawie sylwetki lub liczby na wadze. Istotne są zachowania związane z jedzeniem, sposób myślenia o ciele, wpływ problemu na zdrowie oraz codzienne funkcjonowanie.
Dlatego warto szukać pomocy również wtedy, gdy otoczenie nie dostrzega problemu albo wydaje Ci się, że „nie wyglądasz wystarczająco źle”, by zasługiwać na konsultację.
FAQ
Najczęstsze pytania o zaburzenia odżywiania i obraz ciała
Czy trzeba mieć niedowagę, żeby mieć zaburzenie odżywiania?
Nie. Zaburzenia odżywiania mogą występować
przy różnej masie ciała.
Wygląd ani pojedynczy pomiar BMI
nie wystarczają do oceny charakteru
i nasilenia problemu.
Czym różni się bulimia od napadowego objadania się?
W obu przypadkach mogą występować
epizody objadania się z poczuciem utraty kontroli.
W bulimii pojawiają się jednak również
powtarzające się zachowania kompensacyjne
mające przeciwdziałać przybieraniu na wadze.
Dokładne rozpoznanie wymaga szerszej oceny.
Czy bardzo zdrowe i kontrolowane jedzenie może być problemem?
Samo dbanie o sposób odżywiania nie jest zaburzeniem.
Problem może pojawić się wtedy,
gdy zasady stają się coraz bardziej sztywne,
ich złamanie wywołuje silny lęk lub poczucie winy,
a jedzenie zaczyna ograniczać relacje,
spontaniczność i codzienne życie.
Czy przy zaburzeniach odżywiania wystarczy psychoterapia?
Nie zawsze.
Zaburzenia odżywiania mogą wpływać
również na zdrowie fizyczne,
dlatego w części przypadków
potrzebne jest równoległe monitorowanie medyczne,
konsultacja psychiatryczna
lub dodatkowe wsparcie żywieniowe.
Czy kompulsywne ćwiczenia mogą być częścią zaburzenia odżywiania?
Tak. Aktywność fizyczna może stać się częścią problemu,
gdy jest wykonywana przede wszystkim
w celu kompensowania jedzenia,
kontrolowania masy ciała
albo zmniejszania silnego lęku
i trudno z niej zrezygnować nawet przy wyczerpaniu.
Czy mogę zgłosić się, jeśli nie wiem, czy mam zaburzenie odżywiania?
Tak. Nie musisz mieć gotowej diagnozy.
Możesz zgłosić się dlatego,
że relacja z jedzeniem, wyglądem
lub własnym ciałem zaczęła powodować cierpienie
albo ograniczać codzienne życie.
Zaburzenia odżywiania mogą wiązać się
z poważnymi konsekwencjami dla zdrowia fizycznego.
Jeśli stan fizyczny wyraźnie się pogarsza,
potrzebna jest ocena lekarska.
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia
zadzwoń pod numer 112 lub 999
albo zgłoś się do najbliższego SOR.
Nie trzeba czekać, aż jedzenie przejmie kontrolę nad całym życiem
Jeśli relacja z jedzeniem, masą ciała lub wyglądem zaczyna powodować cierpienie albo ograniczać codzienne funkcjonowanie, możesz zacząć od konsultacji.