Zespól specjalistów naszego centrum postanowił podzielić się swoimi doświadczeniami i rozmowami, przekuwając je w serię artykułów. Naszym celem jest przybliżenie tematyki psychoterapii w prosty i przystępny sposób, tak aby każdy mógł lepiej zrozumieć ten ważny obszar zdrowia psychicznego.
Twój Bezpieczny Kąt: O Settingu w Psychoterapii z Perspektywy Psychodynamicznej
Zastanawiałeś się kiedyś, co sprawia, że spotkanie z psychoterapeutą różni się od zwykłej rozmowy? Jednym z fundamentów tej różnicy jest setting – zbiór ustalonych zasad, które tworzą ramy i strukturę kontaktu psychoterapeutycznego. W psychoterapii psychodynamicznej setting jest czymś więcej niż tylko technicznym ustaleniem; stanowi on istotny element procesu leczenia, wpływając na bezpieczeństwo pacjenta, przewidywalność psychoterapii oraz umożliwiając głębsze zrozumienie dynamiki relacji. Terapeuci uczestniczący w naszej dyskusji podkreślają, że choć pewne elementy settingu wydają się oczywiste, to ich rozumienie i zastosowanie jest wielowymiarowe i głęboko powiązane z podejściem psychodynamicznym w psychoterapii.
W psychoterapii psychodynamicznej setting postrzegany jest jako podstawowa rama, która zapewnia pacjentowi poczucie bezpieczeństwa i stabilności. Jak zauważa jedna z terapeutek: „Myślałam o settingu jako o takiej ramce…”. Ta „ramka” wyznacza granice psychoterapii, określając czas trwania sesji, regularność spotkań, miejsce, zasady płatności oraz postępowanie w przypadku odwoływania sesji czy urlopów. Te pozornie proste ustalenia mają kluczowe znaczenie dla procesu psychoterapeutycznego. Przykładowo, świadomość, że sesja trwa ustalony czas, pozwala zarówno pacjentowi, jak i psychoterapeucie na skoncentrowanie się na pracy. Jeden z psychoterapeutów zwraca uwagę: „Jak wiemy, że sesja trwa 45 minut, 50 min czy godzinę, to my po prostu wiemy, czy pacjent przeciąga, niecierpliwi się czy nas podświadomie usiłuje kontrolować. Poprzez to co z tym czasem robi…”. To pokazuje, że nawet tak podstawowy element settingu jak czas staje się polem do obserwacji i interpretacji dynamiki pacjenta w psychoterapii.
Jednak setting w psychodynamicznym rozumieniu to nie tylko zbiór sztywnych reguł. Psychoterapeuci postrzegają go również jako narzędzie do głębszego zrozumienia pacjenta. Sposób, w jaki pacjent wchodzi w interakcję z settingiem – jego spóźnienia, prośby o zmianę terminu, reakcje na zasady płatności – może dostarczyć cennych informacji o jego wewnętrznych konfliktach i mechanizmach obronnych. Przykładowo Pacjent poprzez naruszanie settingu może nieświadomie komunikować swoje potrzeby i pragnienia. Psychoterapeuta w podejściu psychodynamicznym jest uważny na te subtelne sygnały i traktuje je jako ważny materiał do pracy w psychoterapii.
Co więcej, psychoterapeuci w dyskusji podkreślają, że ich własne rozumienie settingu jest subiektywne i wynika z ich doświadczenia, szkolenia oraz indywidualnego warsztatu. Jeden z nich mówi: „Setting też może być subiektywny – Mam na myśli to, że każdy z nas ma jakieś odczucia względem settingu. Takiego swojego, wywodzącego się z własnego warsztatu.” Oznacza to, że nie ma jednego w całości uniwersalnego settingu, a każdy psychoterapeuta może w pewnym stopniu dostosowywać zasady do swoich preferencji i leczenia pacjenta. Ważne jest jednak, aby te subiektywne odczucia były poddane refleksji i nie wynikały z nieświadomych potrzeb czy odreagować psychoterapeuty (przeciwprzeniesienie), ale służyły dobru pacjenta w procesie psychoterapii.
W podejściu psychodynamicznym w psychoterapii istnieje również napięcie między utrzymaniem spójnej ramy a elastycznością. Chociaż jasne zasady są kluczowe, psychoterapeuci zdają sobie sprawę, że w pewnych sytuacjach konieczna może być ich zmiana. Jedna z psychoterapeutek pracujących z pacjentami psychotycznymi opisuje to w ten sposób: „Ten setting jest sztywny, ale w tym elastyczny.” Mowa tu o tym, że elastyczność w podejściu do pacjenta może być też elementem settingu i może mieć leczący efekt. Musi być wystarczająco stabilny, aby zapewnić bezpieczeństwo, ale jednocześnie na tyle elastyczny, aby móc reagować na specyficzne potrzeby pacjenta, zwłaszcza w trudnych momentach psychoterapii. Decyzja o zmianie w settingu powinna być jednak zawsze przemyślana i służyć celom psychoterapeutycznym.
W kontekście psychodynamicznym, diagnoza pacjenta również ma znaczenie dla ustalenia settingu w psychoterapii. Psychoterapeuci mogą dostosowywać ramy psychoterapii w zależności od rodzaju zaburzenia i specyficznych wyzwań, jakie ono niesie. Jeden z psychoterapeutów omawia to na przykładzie pacjentów z osobowością zależną: „Uważam, że w pracy z osobowością zależną należy podać datę zakończenia psychoterapii.” Takie ustalenie, choć może wydawać się arbitralne, ma na celu aktywowanie lęków separacyjnych charakterystycznych dla tego zaburzenia i umożliwienie przepracowania ich w bezpiecznych warunkach psychoterapii.
Warto również wspomnieć o konsultacjach wstępnych, które w podejściu psychodynamicznym w psychoterapii często mają nieco inny setting niż regularne sesje psychoterapeutyczne. Ich celem jest przede wszystkim diagnoza i wstępne ustalenie warunków współpracy, czyli kontraktu psychoterapeutycznego. Psychoterapeuci mogą w tym czasie zmieniać termin i czas spotkań, aby lepiej zrozumieć pacjenta i jego potrzeby w kontekście psychoterapii.
Podsumowując, setting w psychoterapii psychodynamicznej jest fundamentalnym elementem procesu leczenia. Zapewnia strukturę, bezpieczeństwo i przewidywalność, ale jest również elastycznym narzędziem, które psychoterapeuta świadomie stosuje by lepiej zrozumieć pacjenta. Rozumienie settingu przez psychoterapeutów uczestniczących w dyskusji pokazuje, że jest to złożony i wielowymiarowy aspekt praktyki psychoterapeutycznej, który wymaga ciągłej refleksji i uważności. Dla pacjenta ważne jest, aby wiedział, że setting nie jest przypadkowy, ale służy stworzeniu optymalnych warunków do pracy nad sobą i osiągnięcia zamierzonych zmian w psychoterapii.
